Misdaadjournalist John van den Heuvel werd onlangs gespot in streepjespak achter de tralies. Niet omdat hij een misdaad had begaan, maar omdat hij figureerde als bajesklant voor de campagneposter van stichting Vrij (vrijwillige hulpverlening aan (ex)-gedetineerden) uit Amsterdam. Met de poster en de leus ‘Gevangenen… Laat ze niet zitten!’, gaat stichting Vrij de strijd aan tegen de alsmaar dalende bezoekaanvragen uit gevangenissen.

De reden dat de stichting deze zware jongen inzet voor de campagne komt omdat stichting Vrij het aantal verzoeken om bezoek de laatste jaren met een derde heeft zien afnemen. ‘Ik vind het belangrijk dat een organisatie als stichting Vrij gevangen bezoekt’, motiveert Van den Heuvel. ‘Dit is dan ook de reden dat ik medewerking verleen aan de poster.’ De foto is gemaakt in een donkere uithoek van het fort Pampus, dat ligt in het IJ-meer boven Muiden.

Als voornaamste oorzaken van de afnemende bezoeken noemt stichting Vrij het toenemende aantal kortgestraften en meer gevangenen met een niet-Nederlandse achtergrond. ‘Maar ook bezuinigingen en werkdruk bij justitie zijn oorzaken dat we minder bezoekaanvragen krijgen.’

Vroeger kreeg de stichting brieven uit gevangenissen in heel Nederlanden met verzoeken van eenzame veroordeelden om bezocht te worden. ‘Tegenwoordig moeten we vanuit de stichting zelf het initiatief nemen om gedetineerden op deze mogelijkheid te attenderen.’ ‘Gevangenispersoneel heeft steeds minder tijd voor gevangenen om ze te wijzen op de mogelijkheid bezocht te worden.’ Justitie besteedt slechts één procent van het budget aan hulpverlenende vrijwilligersorganisaties zoals de stichting Vrij. Daarbij komen er ook steeds meer gevangenen met een etnische achtergrond die de Nederlandse taal niet machtig zijn. ‘Mensen weten gewoon niet dat ze door onze vrijwilligers bezocht mogen worden omdat ze niet of nauwelijks Nederlands spreken en lezen.’ Ook het gewijzigde beleid van justitie om geen hulp meer te verlenen aan veroordeelde illegalen die vastzitten is volgens Vrij een belangrijke oorzaak.‘Ze zijn bang dat we handlangers van justitie zijn en durven daardoor veel minder snel bij ons aan te kloppen.’

‘Reden genoeg om het er niet bij te laten zitten’, meent de vrijwilligersorganisatie. Eén van de doelstellingen van de stichting is juist het in stand houden en verbeteren van de rechtspositie van gedetineerden. ‘Dat recht is niet alleen voorbehouden aan veroordeelden met een Nederlandse nationaliteit’, aldus stichting Vrij. Juist veel buitenlandse gevangenen hebben hier helemaal geen familie en krijgen bijna nooit bezoek. Het signaleren van onrechtvaardigheden en het voeren van acties tegen misstanden in de penitentiaire inrichtingen behoort daarnaast ook tot de taken van stichting Vrij. ‘Gevangenen, of ze nu Nederlander of buitenlander zijn, hebben recht op een luisterend oor en een humane behandeling. Ook al hebben ze een misstap begaan’, meent stichting Vrij. Maar vooral het zorgen voor een goede start zodra de gevangenen weer worden losgelaten is een aandachtspunt van de stichting. ‘Blijf met elkaar in gesprek en help elkaar de weg te vinden in deze ingewikkelde maatschappij en bureaucratie.’ Dit is volgens stichting Vrij een doeltreffende methode om recidive te voorkomen.

De belangen van de gevangenen behartigt stichting Vrij onder meer door de het bieden van praktische hulp en het geven van voorlichting en informatie over het regelen van financiën en studie aan mensen die vastzitten. Een  team van zeventig vrijwilligers bezoekt de gedetineerden in gevangenissen verspreid over heel Nederland. Sommige vrijwilligers bezoeken zelfs tbs-veroordeelden in uitzichtloze situaties. ‘Van belang is dat we gevangenen die helemaal geen bezoek krijgen het gevoel geven dat er nog iemand is die om ze geeft.’  Daarnaast biedt stichting Vrij tijdelijke huisvesting aan ex-gedetineerden middels de Stichting Tijdelijk Eigen Kamer (S.T.E.K.) . Op deze manier hoopt ze het resocialisatieproces te bespoedigen.‘Door gevangenen niet aan hun lot over te laten en ze een gevoel van eigenwaarde te geven, raken ze weer betrokken bij de samenleving waardoor de kans op een succesvolle reïntegratie na vrijlating aanzienlijk groter is.’

Stichting Vrij is halverwege de jaren zeventig ontstaan op initiatief van de Verenigde Reclasseringsinstellingen, met als doel meer vrijwilligers in te schakelen  bij het bezoeken van gevangenen. De reclassering was in de loop van de jaren een typisch professionele organisatie geworden waardoor de individuele contacten met gevangenen steeds minder werden. De Stichting Vrij die in 1976 de officiële status als stichting verwierf, voorzag ruim dertig jaar geleden in de groeiende behoefte vanuit justitie en de gevangenissen om eenzame gevangenen te bezoeken. Maar de maatschappij en het gevangeniswezen zijn 33 jaar na de oprichting van de stichting drastisch veranderd. ‘Dat kan wel wezen, mensen blijven te allen tijde behoefte hebben aan persoonlijk contact en medemenselijkheid.’

Vrijwilligers van de stichting Vrij gaan de posters tijdens het bezoek aan de gedetineerden in de gevangenissen overhandigen. ‘Als gevangenen ons niet kunnen benaderen, dan moeten we zelf actief de gevangenen gaan opzoeken.’ De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) heeft toestemming gegeven om John in boeventenue op de bulletinboards in de publieke ruimten op te mogen hangen. DJI: ‘We dragen de campagne ‘Gevangenen… Laat ze niet zitten!’ een warm hart toe.’